Wararka24: Curyaannimada hurdadu waa xaalad qofka ku keenta in muddo gaaban uu awoodi waayo inuu dhaqaajiyo jirkiisa ama hadlo, iyadoo ay dhacdo xilliga uu qofka hurdada ka soo kacaayo ama uu hurdada billabaaya. Xaaladdan waxay la xiriirtaa isku dhex-yaaca ku yimaada marxaladaha hurdada iyo soo-jeedka, gaar ahaan marxaladda hurdada ee loo yaqaan REM (Rapid Eye Movement).
Inta lagu jiro hurdada qalqalka ah ee REM, dhaqdhaqaaqa iyo shaqada maskaxdu aad ayuu u sarreeyaa, waxaana qaar ka mid ah hab-dhaqankeeda yahay inuu qofku daremo inuu soo jeedo. Isla waqtigaas, maskaxdu waxay si dabiici ah u yareysaa dhaqdhaqaaqa muruqyada waaweyn si qofku uusan ficil ahaan ugu dhaqaaqin waxa uu ku riyoonayo. Xannibaaddan muruqyada ah waxaa loo yaqaan atonia.
Marka curyaannimada hurdadu dhacdo, xaaladdaas muruqyada jidhka xannibaysa ayaa sii jiri karta muddo kooban xitaa marka qofku miyirsado ama maskaxdiisu soo jeeddo. Sidaas awgeed, qofku wuu garan karaa waxa hareerihiisa ka dhacaya, balse jirkiisu weli kama jawaabayo amarrada maskaxda. Kala duwanaanshaha u dhexeeya miyirka oo soo jeeda iyo jirka oo aan dhaqaaqi karin ayaa ah waxa xaaladdan lagu garto.
Dhacdadu waxay socon kartaa dhowr ilbiriqsi, mararka qaarkoodna dhowr daqiiqo. Inkastoo ay qofka u noqon karto waayo-aragnimo aad u cabsi badan, curyaannimada hurdadu guud ahaan ma keento dhaawac jireed. Si kastaba ha ahaatee, haddii ay si joogto ah u soo noqnoqoto, waxay saameyn ku yeelan kartaa hurdada iyo xaaladda nafsiyeed ee qofka.
Calaamadaha Curyaannimada Hurdada
Sida aan ka soo xiganay waxda caafimaadka ee National Institutes of Health Calaamadda ugu weyn waa in qofku miyir qabo, balse aanu awoodin inuu dhaqaajiyo jirkiisa ama hadlo. Waxaa intaas raaci kara dareenno iyo waayo-aragnimooyin kale oo xaaladda ka dhigi kara mid aad u cabsi badan.
Dhaqdhaqaaq la’aan: Qofku wuxuu isku dayi karaa inuu dhaqaajiyo gacmaha, lugaha, faraha ama qaybaha kale ee jirka, laakiin wuxuu ogaanayaa in jirkiisu uusan ka jawaabayn.
Hadal la’aan: Inkastoo qofku doonayo inuu hadlo, qayliyo ama caawimo dalbado, waxaa laga yaabaa inuusan awoodin inuu cod soo saaro.
Miyir iyo wacyi: Qofku inta badan wuu ogaan karaa waxa hareerihiisa ka dhacaya. Wuxuu maqli karaa dhawaaqyo, arki karaa qolka ama dareemi karaa waxa ku hareeraysan.
Neefsashada oo adkaata: Qaar waxay dareemaan in neefsashadu ku adkaatay ama in culays saaran yahay laabta. Tani waxay kordhin kartaa cabsi iyo argagax, inkastoo neefsashadu guud ahaan sii socoto.
Cabsi iyo walaac: Dhacdadu waxay qofka ku abuuri kartaa cabsi xooggan, welwel ama dareen ah in khatar soo dhowdahay. Dareenkan ayaa sii xoogaysan kara haddii ay la socdaan aragtiyo ama dhawaaqyo aan caadi ahayn.
Dhidid: Qofka waxaa laga yaabaa inuu si weyn u dhidido inta ay xaaladdu socoto.
Wadne garaac degdeg ah: Cabsi iyo walaac awgood, garaaca wadnuhu wuu kordhi karaa.
Aragtiyo aan jirin: Qaar ka mid ah dadka waxay arki karaan hadh, qaabab, qof ama wax kale oo aan dhab ahaan qolka ugu jirin. Mararka qaarkood aragtidu waxay noqon kartaa mid aad u faahfaahsan oo cabsi leh.
Dhawaaqyo aan jirin: Qofku wuxuu maqli karaa codad, guux, tallaabooyin, shanqar ama dhawaaq kale oo aan meel dhab ah ka iman.
Dareen taabasho: Waxaa dhici karta in qofku dareemo in la taabtay, la jiiday ama wax maqaarkiisa ku dul socdaan, inkastoo aysan jirin wax dhab ahaan sameynaya.
Dareen sabbayn ama wareeg: Qaar waxay dareemaan inay hawada ku sabbaynayaan, duulayaan ama wareegayaan. Dareennadan waxay la xiriiri karaan sida maskaxdu u shaqaynayso xilliga kala-guurka hurdada iyo soo-jeedka.
Maxaa Keena Curyaaminta Hurdada?
Curyaaminta hurdada waa xaalad qofku ku baraarugo ama ku dhow yahay inuu seexdo, balse muddo kooban uu awoodi waayo inuu dhaqaaqo ama hadlo. Sababta saxda ah ee xaaladdan weli si buuxda looma fahmin, laakiin cilmi-baaristu waxay muujinaysaa in ay jiraan dhowr arrimood oo kordhin kara fursadda ay ku dhacdo. Badanaa ma aha hal sabab oo keliya, balse waxaa isku biiri kara arrimo la xiriira hurdada, caafimaadka maskaxda iyo hab-nololeedka qofka. Kuwa ugu waaweyn waxaa ka mid ah:
Jadwalka Hurdada oo Khaldan:Qofka leh waqtiyo hurdo oo isbedbedela, gaar ahaan dadka shaqeeya saacado kala duwan ama habeenkii, waxay u nuglaan karaan curyaaminta hurdada.
Hurdo yari: Marka qofku si joogto ah u helo hurdo ka yar inta uu jirkiisu u baahan yahay, wareegga dabiiciga ah ee hurdadu wuu khal-khali karaa. Tani waxay kordhin kartaa dhacdooyinka curyaaminta hurdada.
Walbahaarka iyo welwelka: Cadaadis badan, fikir joogto ah iyo welwel ayaa saameyn ku yeelan kara tayada hurdada, waxaana xaaladahaas lala xiriiriyay in curyaaminta hurdadu ku soo noqnoqoto dadka qaarkood.
Xanuunnada hurdada: Dadka qaba xaaladaha gaarka ah sida narcolepsy, oo ah cillad keenta hurdo badan oo maalintii ah iyo mararka qaarkood daciifnimo muruqyada ah, ayaa laga yaabaa inay sababaan curyaaminta hurdada.
Caafimaadka maskaxda: Qaar ka mid ah xaaladaha sida welwelka daran, riyooyinka weerarrada argagaxa, PTSD iyo niyad-jabka ayaa lala xiriiriyay dhacdooyin badan oo curyaaminta hurdada ah.
Habka qofku u seexdo: Qaar ka mid ah daraasadaha ayaa tilmaamay in dadka dhabarka u seexda ay xaaladdan la kulmi karaan si ka badan dadka qaababka kale u seexda.
Khamriga iyo daroogooyinka: Isticmaalka maaddooyinka qaarkood wuxuu khalkhal gelin karaa wareegga hurdada, taas oo dadka qaar u kordhin karta fursadda ay ku la kulmaan curyaaminta hurdada.
Daawooyinka qaarkood: Daawooyin gaar ah ayaa saameyn ku yeelan kara habka hurdada. Xaaladaha qaarkood, isbeddelladaas hurdada ayaa lala xiriirin karaa dhacdooyinka curyaaminta hurdada.
Xaalado caafimaad oo kale: Inkastoo aysan badnayn, cudurro ama xaalado caafimaad oo saameeya nidaamka hurdada ayaa mararka qaarkood door ka ciyaari kara xaaladdan.
Sidee Loo Maareeyaa Curyaaminta Hurdada?
Curyaaminta hurdada mar walba uma baahna daaweyn gaar ah. Haddii ay dhacdo marar dhif ah oo aysan saameyn weyn ku yeelan hurdada ama nolol-maalmeedka qofka, badanaa waxaa lagu maarayn karaa hagaajinta hab-dhaqanka hurdada. Si kastaba ha ahaatee, qofka ay xaaladdu si joogto ah ugu soo noqnoqoto ama hurdadiisa saameyso wuxuu qaadi karaa tallaabooyin dhowr ah:
Samee jadwal hurdo oo joogto ah: Isku day inaad seexato oo aad soo kacdo waqti isku dhow maalin kasta. Helitaanka hurdo kugu filan iyo joogteynta waqtiga hurdada waxay caawin kartaa hagaajinta wareegga hurdada iyo maskaxda.
Ka fogow waxyaabaha hurdada carqaladeeya: Kafeynta, nikotiinta iyo waxyaabaha kale ee kiciya jirka ayaa saameyn ku yeelan kara hurdada. Waxaa wanaagsan in gaar ahaan fiidkii la yareeyo ama laga fogaado.
Yaree walbahaarka: Welwelka iyo cadaadiska maskaxda waxay hurdada ka dhigi karaan mid aan degganayn. Neefsashada qoto dheer, fikirka, feejignaanta maskaxda iyo farsamooyinka nasashada murqaha ayaa dadka qaar ka caawin kara inay si wanaagsan u nastaan.
Wax ka qabashada welwelka ama niyad-jabka: Haddii qofku leeyahay dhibaatooyin caafimaad oo maskaxeed oo saameynaya hurdada, dhakhtar ama xirfadle caafimaad ayaa ka caawin kara qorshe daaweyn oo ku habboon.
Isku day inaad dhinaca midig u seexato: Haddii qofku dareemo in curyaaminta hurdadu ku badan tahay marka uu dhabarka u seexdo, wuxuu tijaabin karaa inuu dhinac u seexdo oo uu arko haddii dhacdooyinku yaraadaan.
CBT-I: Daaweynta loo yaqaan Cognitive Behavioral Therapy for Insomnia (CBT-I) waxay qofka ka caawin kartaa inuu beddelo fikradaha iyo caadooyinka hurdada ee dhibaatada keena. Habkan waxaa si gaar ah loogu isticmaalaa hagaajinta dhibaatooyinka hurdada.
Nasashada: Hababka nasashada ayaa dadka qaar ka caawin kara inay yareeyaan welwelka la xiriira dhacdooyinka curyaaminta hurdada. Farsamooyin gaar ah sida hypnosis-ka, waxaa jira dad sheegta inay ka heleen faa’iido.
Curyaanimada Hurdadu ma sababi Kartaa Geeri?
Xog aan kasameyni cilmi-baarista ay hayada cafimaadka ee Healthline Curyaanimada hurdadu waxay qofka ku abuuri kartaa cabsi aad u weyn, gaar ahaan marka uu qofku dareemo inuu miyir qabo balse uusan awoodin inuu dhaqaaqo ama hadlo. Si kastaba ha ahaatee, xaaladdan lafteedu caadi ahaan ma keento dhimasho.
Curyaaminta hurdadu waa xaalad ku-meel-gaar ah oo inta badan dhacda marka qofku u dhexeeyo hurdada iyo soo jeedka. Muddo gaaban kadib, jirku si dabiici ah ayuu uga baxaa xaaladdaas, qofkuna wuxuu dib u helaa awoodda dhaqdhaqaaqa iyo hadalka.
Sidoo kale, qofka inta badan ma joojiyo neefsashada inta ay xaaladdu socoto. Habka neefsashada ee jirku si otomaatig ah u maamulo wuu sii shaqeynayaa, inkastoo qofku uu mararka qaar dareemi karo culays ama neefsashada oo ku adkaata. Dareenkaas ayaa keeni kara inuu qofku u maleeyo inuu xaalad halis ah ku juro.
Dhanka kale, cabsida xooggan ee la xiriirta dhacdooyinka soo noqnoqda waxay saameyn kartaa hurdada iyo xaaladda maskaxeed ee qofka. Qaar ka mid ah dadka waxay bilaabi karaan inay ka baqaan inay seexdaan, taas oo keeni karta hurdo yari, walwal iyo hoos u dhac ku yimaada tayada nolosha.
Haddii qofku leeyahay xaalad kale oo caafimaad oo saameysa neefsashada ama wadnaha, walwalka iyo argagaxa daran waxay xaaladdaas uga dhigi karaan mid aad loo dareemo. Laakiin curyaaminta hurdada lafteeda looma tixgeliyo sabab toos ah oo keenta dhimasho.
Sidaa darteed, fahamka waxa dhacaya marka curyaaminta hurdadu timaaddo wuxuu qofka ka caawin karaa inuu yareeyo cabsida. Haddii dhacdooyinku noqdaan kuwo badan, muddo dheer socda ama ay la socdaan calaamado kale oo caafimaad, waxaa habboon in lala tashado dhakhtar.
Ugu Dambeyn
Curyaaminta hurdadu waxay noqon kartaa dhacdo cabsi badan, gaar ahaan marka qofku soo jeedo laakiin uusan awoodin inuu dhaqaaqo ama hadlo. Inkastoo waayo-aragnimadu qofka cabsi gelin karto, fahamka waxa sababa iyo sida loo maareeyo ayaa ka caawin kara inuu si wanaagsan qofka ula tacaalo.
Waxa ugu muhiimsan waa in la ogaado in curyaaminta hurdadu inta badan tahay xaalad muddo gaaban socota oo aan si toos ah khatar ugu ahayn nolosha qofka. Hagaajinta jadwalka hurdada, helitaanka hurdo kugu filan, yareynta walbahaarka iyo wax ka qabashada dhibaatooyinka kale ee hurdada waxay gacan ka geysan karaan in dhacdooyinku yaraadaan.
Qofka ay xaaladdani ku soo noqnoqoto waa inuusan cabsi keliya ku tiirsanaan, balse waa inuu fiiro gaar ah u yeeshaa caafimaadkiisa iyo hab-dhaqankiisa hurdada. Haddii dhacdooyinku noqdaan kuwo badan ama si weyn u saameeya nolosha qofka, la-tashiga dhakhtar ayaa noqon kara tallaabo muhiim ah.
Ugu dambayn, aqoon, dulqaad iyo daryeel wanaagsan oo loo sameeyo hurdada ayaa qofka ka caawin kara inuu yareeyo cabsida la xiriirta curyaaminta hurdada, isla markaana dib u helo hurdo deggan oo wanaagsan.
Waraka24 waxay bulshada somaliyeed ka caawineysa wacyi gelin xaga caafimadka iyo arimaha bulshada waxaad naga heri kartaa xalada badan oo ay bulshadeena somaliyeed Somaaliyeed ku bararug saneyn.
