Wararka24: 31-01-2026:Go’aankii ay dowladda Israa’iil 26-kii December ugu aqoonsatay Somaliland inay tahay dal madax-bannaan ayaa noqday dhacdo gilgishay isu-dheelitirka siyaasadeed ee Geeska Afrika, iyadoo si gaar ah culays diblomaasiyadeed u saartay dalalka Kenya iyo Itoobiya oo door muhiim ah ku leh gobolka.
Dowladda Federaalka Soomaaliya ayaa si adag u cambaareysay aqoonsigaas, iyadoo ku tilmaantay tallaabo sharci-darro ah oo si toos ah ugu xadgudbeysa qarannimada iyo midnimada dhuleed ee Soomaaliya. Muqdisho ayaa sidoo kale ku dhawaaqday inay qaadi doonto tallaabooyin diblomaasiyadeed oo lagu burinayo go’aanka Tel Aviv.
Dhanka kale, Midowga Afrika ayaa si degdeg ah u diiday aqoonsiga Israa’iil, isagoo ka digay inuu abuuri karo xiisado horleh isla markaana wiiqi karo mabda’a Afrika ee ilaalinta xuduudaha gumeysiga laga dhaxlay. Mas’uuliyiinta Midowga Afrika ayaa walaac ka muujiyay in tallaabadan ay dhiirrigelin karto dhaqdhaqaaqyo gooni-u-goosad ah oo ka jira dalal kale oo qaaradda ah.
Arrintan ayaa kusoo beegmaysa xilli gobolka uu wajahayo duruufo amni oo adag, gaar ahaan Badda Cas iyo Gacanka Cadmeed oo ah marinno istiraatiiji ah oo ganacsi iyo milatari, xilli ay colaado iyo xasillooni-darro ka jiraan Suudaan iyo Soomaaliya. Diblomaasiyiinta gobolka ayaa ka digaya in muranka aqoonsiga uu isu beddelo loollan ku saleysan dekedaha iyo awoodda badda.
Itoobiya ayaa xaalad adag ku jirta. Addis Ababa, oo bishii Janaayo 2024 heshiis is-afgarad (MoU) la gashay Somaliland kaas oo la xiriiray helitaanka marin badeed, ayaa hadda wajahaysa cadaadis cusub. Aqoonsiga Israa’iil ayaa culays horleh saaray xukuumadda Ra’iisul Wasaare Abiy Ahmed.
Ilaa hadda, Itoobiya kama aysan hadlin mowqif cad oo degdeg ah, iyadoo u muuqata inay isku dayeyso inay dheellitirto baahideeda istiraatiijiyadeed ee marin badeed iyo ka fogaanshaha inay si toos ah uga hor timaaddo mabaadi’da Midowga Afrika. Falanqeeyayaasha ayaa sheegaya in hay’adaha amniga Itoobiya ay weli u arkaan marinnada ganacsiga arrin masiiri ah oo aan laga tanaasuli karin.
Kenya iyaduna waxay wajahaysaa xaalad diblomaasiyadeed oo adag. Nairobi waxay si rasmi ah u taageertaa midnimada iyo madaxbannaanida Soomaaliya, balse isla mar ahaantaas waxay xiriir shaqo la leedahay maamulka Somaliland, oo ay ku jirto in xafiis wakiil ah uu uga furan yahay magaalada Hargeysa.
Go’aanka Israa’iil ayaa ciriiri geliyay siyaasadda Kenya ee ku dhisneyd “horreysiinta xasilloonida.” In kasta oo Kenya aysan si cad u cambaareyn Tel Aviv, haddana waxay ka digtoon tahay tallaabo kasta oo u muuqan karta inay sharciyad siinayso Somaliland, maadaama ay taasi dhaawici karto iskaashiga amni ee kala dhexeeya Muqdisho. Dhanka kale, mowqif adag oo ka dhan ah Israa’iil wuxuu carqaladeyn karaa xiriirka ganacsi iyo kan diblomaasiyadeed ee ay la leedahay Tel Aviv.
Toddobaadyada soo socda ayaa loo arkaa kuwo tijaabo culus u noqon doona awoodda diblomaasiyadeed ee dalalka Geeska Afrika, iyo in Midowga Afrika uu awood u yeelan doono ilaalinta mabaadi’diisa asaasiga ah xilli ay sii kordhayso kala-qaybsanaanta siyaasadeed ee gobolka.
