Tirada Ciidamada, AUSSOM OO la Shaaciyey, itoobiya oo tiro kabadan MASAR Lasiiyey, + dalalkale

Wararka24: Dowladda Federaalka Soomaaliya iyo Midowga Afrika ayaa ugu dambeyn heshiis rasmi ah ka gaaray tirada iyo dalalka ay ka imaanayaan ciidamada ka qayb qaadanaya hawlgalka cusub ee Midowga Afrika ee AUSSOM, kaddib toddobaadyo khilaaf iyo wadahadallo adag ah oo ka taagnaa saamiga ciidamada laga filayo Itoobiya iyo Burundi.

Sarkaal ka tirsan Midowga Afrika, oo codsaday in magaciisa aan la shaacin, ayaa VOA u xaqiijiyay in ciidamada Burundi ee Soomaaliya ku sugnaa tan iyo 2007 ay gebi ahaanba ka baxayaan dalka, kaddib markii labada dowladood isku fahmi waayeen tirada ciidanka Burundi ee qeyb ka noqon lahaa hawlgalka cusub.

Sida laga soo xigtay ilo rasmi ah oo ka tirsan dowladda Soomaaliya iyo Midowga Afrika, hawlgalka AUSSOM ayaa yeelan doona 11,900 oo shaqaale isugu jira askar, boolis iyo shaqaale rayid ah. Sida qorshuhu yahay, dalalka ciidamada bixinaya waxay kala yihiin:

• Uganda – 4,500 askari
• Itoobiya – 2,500 askari
• Jabuuti – 1,520 askari
• Kenya – 1,410 askari
• Masar – 1,091 askari

Intaa waxaa dheer, boqolaal boolis ah oo ka socda dalal ay kamid yihiin Nigeria, Sierra Leone iyo Masar ayaa la dejin doonaa magaalooyinka Muqdisho, Jowhar iyo Baydhabo si ay u taageeraan sugnaanta amniga.

Ciidamada Itoobiya ayaa la geyn doonaa gobolladii ay horey uga howlgalayeen ee Soomaaliya, sida Gedo, Baay, Bakool iyo Hiiraan. Ciidamada kaliya ee cusub ee ku biiraya hawlgalka waa kuwa ka socda Masar, oo taageero u muujiyay Soomaaliya inta lagu guda jiray khilaafkeeda Itoobiya.

Heshiiskan wuxuu daba socday booqasho uu toddobaadkan magaalada Muqdisho ku yimid wafdi Itoobiyaan ah oo uu hoggaaminayay taliyaha guud ee ciidamada Itoobiya, Field Marshal Birhanu Jula, oo ay weheliyeen madaxa sirdoonka Itoobiya, Redwan Hussien.

Wafdiga Itoobiya ayaa Muqdisho kula kulmay dhiggooda Soomaaliya, oo ay ka mid ahaayeen taliyaha ciidanka xoogga dalka, Jen. Odawaa Yuusuf Raage, iyo madaxa hay’adda sirdoonka Soomaaliya, Cabdullaahi Maxamed Cali (Sanbaloolshe).

Wada-hadallada ayaa diiradda saaray la dagaallanka argagixisada, xasilloonida gobolka iyo doorka ciidamada Itoobiya ee AUSSOM.

“Mas’uuliyiintu waxay carrabka ku adkeeyeen doorka ciidamada Itoobiya ee hawlgallada nabad-ilaalinta Midowga Afrika, waxayna isku afgarteen qaab-dhismeedka ciidamada Itoobiya ee AUSSOM,” ayaa lagu yiri war-murtiyeed ka soo baxay wada-hadallada.

“Labada dhinac waxay isku afgarteen in la dejiyo Heshiis Xaaladda Ciidamada (SOFA) oo lagu maamuli doono dhammaan ciidamada labada dal ee ku sugan Soomaaliya,” ayaa lagu yiri war-murtiyeedka la soo saaray Axaddii.

Dib-u-dhac ku yimid arrimaha maalgelinta AUSSOM

Sarkaal kale oo ka tirsan Midowga Afrika ayaa xusay in wadahadallada la xiriira joogitaanka ciidamada Burundi ay weli socdaan, wuxuuna hoosta ka xarriiqay in bixitaanka ciidamadaas uu saameyn ballaaran ku yeelan karo Guud ahaan Midowga Afrika.

“Burundi waxay allabaryo badan u sameysay hawlgallada Soomaaliya, sidaas darteed, waa in cabashooyinkooda la tixgeliyo,” ayuu yiri sarkaalkaasi.

Si kastaba ha ahaatee, arrinta maalgelinta hawlgalka cusub ayaan weli la dhammeystirin, iyadoo dalalka ciidamada bixinaya ay weli sugayaan taageero dhaqaale oo dheeraad ah si ay u fuliyaan waajibaadkooda saaran.

Tan iyo markii ciidamadii ugu horreeyay ee Midowga Afrika ay soo gaareen Soomaaliya sanadkii 2007, Al-Shabaab ayaa sii xoojisay dagaalka ay kula jirto dowladda federaalka, iyada oo weerarro joogto ah ka fulisa gudaha dalka.

Talaadadii la soo dhaafay, dagaalyahanno ka tirsan Al-Shabaab ayaa weerarro dhowr jiho ah ka fuliyay bartamaha Soomaaliya, iyagoo si ku-meel-gaar ah ula wareegay magaalooyin yaryar iyo tuulooyin, ka hor inta aysan ciidamada dowladda dib u ceyrin.

Dhanka kale, maamulka Puntland ayaa wada howlgallo ballaaran oo lagu beegsanayo kooxda Daacish, kuwaas oo muddo laba bilood ah socda. Saraakiisha amniga Puntland ayaa sheegay inay si buuxda ugu kalsoon yihiin in ay maalmo gudahood la wareegi doonaan saldhigga ugu weyn ee Daacish ee gobolka.

Xaaladda amniga ee dalka ayaa weli ah mid kacsan, iyadoo dowladda federaalka iyo la-hawlgalayaasheeda caalamiga ah ay dadaal ugu jiraan sidii Soomaaliya looga xoreyn lahaa kooxaha argagixisada, loogana hirgelin lahaa nidaam amni oo sugan.

WARARKA MANTA